ފާއިތުވި 10 އަހަރުތެރޭ އެމެރިކާގައި ބޯފެނުގެ އަގު 62 އިންސައްތަ އުފުލިއްޖެ – ދިރާސާއެއް

އާ ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި އެމެރިކާގެ ގޭބިސީތަކުން ބޯފެނަށް ކުރަންޖެހޭ ހަރަދު ފާއިތުވި ދިހަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 62 އިންސައްތަ ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ އިންފްލޭޝަން (ތަކެތީގެ އަގު އުފުލުން)، ކާބޯތަކެތީގެ އަގުތައް އަދި އާންމު އާމްދަނީ އިތުރުވާ ނިސްބަތައްވުރެވެސް މަތީ އަދަދެކެވެ.

ވޮޝިންގޓަން ޑީސީގައި ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ނޮން-ޕްރޮފިޓް ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ "ފުޑް އެންޑް ވޯޓަރ ވޮޗް" އިން ވަނީ އެމެރިކާގެ އެންމެ ބޮޑު 500 ކޮމިއުނިޓީ ވޯޓަރ ސިސްޓަމްގެ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ބިލިންގ ޑާޓާތައް ދިރާސާކޮށްފައެވެ. މި ސިސްޓަމްތަކުން އެމެރިކާގެ އާބާދީގެ 45 އިންސައްތަ ނުވަތަ 155 މިލިއަން މީހުންނަށް ފެނުގެ ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދެއެވެ. މި ދިރާސާގައި އަޅާކިޔާފައިވަނީ 2015 ވަނަ އަހަރު އެ ޖަމިއްޔާއިން ހެދި ދިރާސާގެ އަގުތަކާއެވެ. އަދި މީގެ ތެރޭގައި އެހެނިހެން ފެނުގެ ހިދުމަތުގެ ހަރަދުތަކެއް ނުހިމެނެއެވެ.

މި ދިރާސާއިން ދައްކާގޮތުގައި 2025 ވަނަ އަހަރު އަހަރަކު 60,000 ގިލަން ފެން ބޭނުންކުރާ އާންމު ގޭބިސީއަކުން ބޯފެނުގެ ހިދުމަތަށް އެވްރެޖްކޮށް 531 އެމެރިކާ ޑޮލަރު ހަރަދުކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް އެކި ސަރަހައްދުތަކުގައި އަގުތަކުގެ ތަފާތު ވަރަށް ބޮޑެވެ؛ އެންމެ އަގުހެޔޮ ސިސްޓަމުން އަހަރަކު 133 ޑޮލަރު ނަގާއިރު، އެންމެ އަގުބޮޑު ސިސްޓަމުން އަހަރަކު 1,416 ޑޮލަރު ނަގައެވެ.

2015 އާއި 2025 އާ ދެމެދު ފެނުގެ އަގު އުފުލިފައިވަނީ އާންމު އިންފްލޭޝަނަށްވުރެ 1.6 ގުނަ އަވަސް މިނެއްގައެވެ. އެ މުއްދަތުގައި އާންމު ތަކެތީގެ އަގު 39 އިންސައްތަ މައްޗަށް ދިޔައިރު ފެން ބިލުތައް ވަނީ 62 އިންސައްތައަށް މައްޗަށް ގޮސްފައެވެ. މިއީ ކާބޯތަކެތީގެ އަގު މައްޗަށް ދިޔަ މިންވަރަށް (30 އިންސައްތަ) އަދި ކުކުޅުބިހުގެ އަގު މައްޗަށް ދިޔަ މިންވަރަށް (28 އިންސައްތަ) ވުރެ ދެގުނަ މަތީ އަދަދެކެވެ.

އަދި ގޭބިސީތަކުގެ އާމްދަނީއާ އަޅާބަލާއިރުވެސް ފެން ބިލުތަކުން އިތުރުވި މިންވަރު މައްޗެވެ؛ 2014 އާއި 2024 އާ ދެމެދު ގައުމީ ފެންވަރުގައި ގޭބިސީއެއްގެ އާމްދަނީ އިތުރުވި މިންވަރަށްވުރެ ފެން ބިލުތައް ވަނީ 19 އިންސައްތަ އިތުރަށް އުފުލިފައެވެ.

ފުޑް އެންޑް ވޯޓަރ ވޮޗްގެ ވޯޓަރ ޕްރޮގްރާމް ޑިރެކްޓަރު އަދި މި ދިރާސާގެ ކޯ-އޯތަރު މޭރީ ގްރާންޓް ވިދާޅުވީ "ގޭބިސީތަކަށް ކެތްނުކުރެވޭހާ އަވަސްމިނެއްގައި ފެން ބިލުތައް ދަނީ ބޮޑުވަމުން. އަދި މީގެ އަސަރު ގައުމުގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކަށް ކުރޭ. އެންމެ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރަނީ އާމްދަނީ މަދު އާއިލާތަކަށް" ކަމަށެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ "ކޯޕަރޭޓް ކުންފުނިތަކުން ފެނުގެ ހިދުމަތުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހިފުމާއި، ފެޑެރަލް ސަރުކާރުން ކުރާ އިންވެސްޓްމަންޓް ކުޑަވުމާއި، މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން މުޅި ގައުމުގައި ފެނުގެ އަގުތައް މިވަނީ އިންތިހާއަށް މައްޗަށް ގޮސްފައި" ކަމަށެވެ.

ވަކިވަކި ސްޓޭޓްތަކަށް ބަލާއިރު އަގުތައް ބޮޑުވި މިންވަރު ވަރަށް ނުރައްކާތެރިއެވެ. ނިއު ހެމްޕްޝަޔާގައި ފާއިތުވި ދިހައަހަރު ތެރޭ ފެން ބިލު 177 އިންސައްތަ މައްޗަށް ދިޔައިރު، އޮރެގަންގައި 114 އިންސައްތަ އަދި ވެސްޓް ވާޖީނިއާގައި 95 އިންސައްތަ މައްޗަށް ދިޔައެވެ. ލުއިޒިއާނާ، މޭރީލޭންޑް އަދި ވެސްޓް ވާޖީނިއާގައި ފެން ބިލު ބޮޑުވީ އާމްދަނީ އިތުރުވި މިންވަރަށްވުރެ ދެގުނަ އަވަހަށެވެ. އަދި ނިއު ހެމްޕްޝަޔާގައި ފެން ބިލު ބޮޑުވި މިންވަރު އާމްދަނީއަށްވުރެ ގާތްގަނޑަކަށް ފަސްގުނަ އަވަހެވެ.

މި ދިރާސާއިން ސަރުކާރު/އާންމު ފެން ސިސްޓަމްތަކާއި ނަފާހޯދާ އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކުގެ ސިސްޓަމްތަކުގެ މެދުގައި ބޮޑު ތަފާތެއް ހުރިކަންވެސް ހާމަވިއެވެ.

އަމިއްލަ ކޯޕަރޭޓް ކުންފުނިތަކުން އާންމު ގޭބިސީއަކުން އަހަރަކު އެވްރެޖްކޮށް 823 ޑޮލަރު ނަގާއިރު، ސަރުކާރުގެ/އާންމު ސިސްޓަމްތަކުން ނަގަނީ 494 ޑޮލަރެވެ. މިއީ 329 ޑޮލަރު ނުވަތަ 67 އިންސައްތައިގެ ތަފާތެކެވެ. ދިރާސާކުރި 500 ސިސްޓަމްގެ ތެރެއިން އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކުގެ ހިއްސާއަކީ 11 އިންސައްތަ ކަމަށްވިޔަސް، އެންމެ އަގުބޮޑު 25 ސިސްޓަމްގެ 44 އިންސައްތައަކީ އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކެވެ. އަދި އެންމެ އަގުބޮޑު 10 ސިސްޓަމްގެ 70 އިންސައްތައަކީ ނަފާހޯދާ ކޯޕަރޭޝަންތަކުގެ ތަންތަނެވެ.

އެންމެ އަގުބޮޑު 25 ސިސްޓަމްގެ 52 އިންސައްތަ ހުރީ ކެލިފޯނިއާގައެވެ. މިއާ ހިލާފަށް، އެންމެ އަގުހެޔޮ 25 ސިސްޓަމަކީވެސް ސަރުކާރު/އާންމު ސިސްޓަމްތަކެވެ. އެންމެ އަގުހެޔޮ ސިސްޓަމްތަކުގެ 60 އިންސައްތަ ހުރީ އެމެރިކާގެ ދެކުނުގައެވެ (ފްލޮރިޑާ އަދި ޖޯޖިއާ ހިމެނޭގޮތަށް).

އާމްދަނީ މަދު އާއިލާތަކަށް ފެން ބިލު ދެއްކުން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑު ތަކުލީފަކަށް ވެފައެވެ. ސިސްޓަމްތަކުގެ 93 އިންސައްތައިގައި، އެންމެ ފައިސާ މަދުން ލިބޭ 20 އިންސައްތަ އާއިލާތަކުގެ އާމްދަނީގެ 1.5 އިންސައްތައަށްވުރެ މަތީ އަދަދެއް ފެން ބިލަށް ހަރަދުވެއެވެ. މި މިންގަނޑަށްވުރެ ކުޑަކޮށް ހުރީ ހަމައެކަނި އައިޑަހޯ އަދި ޔޫޓާގައެވެ.

އެންމެ ބޮޑު މާލީ ބާރެއް އުފުލަންޖެހުނީ ވެސްޓް ވާޖީނިއާ އަދި ޕޯޓެރިކޯގެ ރައްޔިތުންނަށެވެ. ވެސްޓް ވާޖީނިއާގެ އާމްދަނީ މަދު އާއިލާތަކުގެ އާމްދަނީގެ 11 އިންސައްތަ ފެން ބިލަށް ހަރަދުވާއިރު، ޕޯޓެރިކޯގައި މިއަދަދު ހުރީ 20 އިންސައްތައިގައެވެ. ދިރާސާގައި މިއީ "އެއްވެސް މިންގަނޑަކުން ނުކެތޭނެ އަދަދެއް" ކަމަށް ސިފަކޮށްފައިވެއެވެ.

ފުޑް އެންޑް ވޯޓަރ ވޮޗްގެ މޭރީ ގްރާންޓް ވިދާޅުވީ، ބާވެފައިވާ ފެން ހޮޅިތައް މަރާމާތުކުރުމަށާއި، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ފެން ތަގައްޔަރުވާ ތަގައްޔަރުވުންތަކުން ފެން ސާފުކުރުމަށް ފެން ސިސްޓަމްތައް މަރާމާތުކުރަންޖެހޭ ކަމަށެވެ. އަދި އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކުގެ ކޮންޓްރޯލް އޮތުމުން މައްސަލަ އިތުރަށް ގޯސްވާކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، ސަރުކާރުގެ އެހީތެރިކަން ނުލިބޭނަމަ އަދި ތަގައްޔަރުކުރާ ފަރާތްތައް ޒިންމާދާރު ނުކުރެވޭނަމަ، ނިކަމެތި މުޖުތަމައުތަކަށް ހިދުމަތްދޭ ސިސްޓަމްތަކަށް މަޖުބޫރުވާނީ ފެނުގެ ރައްކާތެރިކަމުގެ މަޝްރޫއުތައް ހުއްޓާލަން ނުވަތަ ގިނަ ބަޔަކަށް ފެން ނުލިބޭވަރަށް އަގުބޮޑުކުރަން ކަމަށެވެ.

ވަކިން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި، އުތުރު އެމެރިކާގެ 80 އިންސައްތަ ބޯފެނުގެ ހިދުމަތްދޭ 4,300 އަށްވުރެ ގިނަ ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރާ "އެމެރިކަން ވޯޓަރ ވާރކްސް އެސޯސިއޭޝަން" (AWWA) އިން ބުނީ، އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އާކުރުމާއި، މޫސުމީ ބަދަލުތަކަށް ތައްޔާރުވުމާއި، ގާނޫނީ މިންގަނޑުތަކަށް ފެތުމަކީ އަގުތައް މައްޗަށްދާ މައިގަނޑު ސަބަބުތައް ކަމަށެވެ.

އެ އެސޯސިއޭޝަންގެ ތަރުޖަމާނު ގްރެގް ކައިލް ވިދާޅުވީ "މި ކަންކަމަށް ހަމައެކަނި ފެން ބިލުން ލިބޭ އާމްދަނީއަށް ބަރޯސާވާނަމަ، 2025 ގައި އަހަރަކު 429 ޑޮލަރުގައި ހުރި އެވްރެޖް ބިލު 2050 އާ ހަމައަށްދާއިރު 969 ޑޮލަރަށް މައްޗަށްދާނެ" ކަމަށެވެ. މިއީ ދެގުނައަށްވުރެ ބޮޑުވުމެކެވެ.

އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، އެހެންވެއްޖެނަމަ 30.4 މިލިއަން ގޭބިސީއަކުން (21.5 އިންސައްތަ) އެމީހުންގެ އާމްދަނީގެ 2.5 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނައިން ފެން ބިލަށް ހަރަދުކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އަދި ބިލުތައް ދެއްކޭނެ މިންވަރެއްގައި ނެގަހައްޓަން 2050 އާ ހަމައަށް އަހަރަކު 13.6 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާނެ ކަމަށެވެ.

މިއާއެކު، އަމިއްލަ ފެން ކުންފުނިތައް ތަމްސީލުކުރާ "ނޭޝަނަލް އެސޯސިއޭޝަން އޮފް ވޯޓަރ ކަމްޕެނީސް" (NAWC) އިން ބުނީ، މި ދިރާސާ އަދި ދިރާސާކޮށްފައި ނުވިނަމަވެސް، ފެން ސިސްޓަމްތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ ހަރަދު ބޮޑުވަމުންދާކަން ގަބޫލުކުރާ ކަމަށެވެ.

އެ އެސޯސިއޭޝަންގެ ތަރުޖަމާނު ޖެން ކޯޗަރ ވިދާޅުވީ "އާމްދަނީ މަދު އާއިލާތަކަށް ފެން ބިލު ދެއްކުމަކީ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެއް" ކަމަށާއި، ބާވެފައިވާ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ، ގާނޫނީ އާ މިންގަނޑުތައް، ސައިބަރ ސެކިއުރިޓީ އަދި މޫސުމީ ނުރައްކާތަކުގެ ސަބަބުން ހަރަދު ބޮޑުވަމުންދާ ކަމަށެވެ.

ކޯޗަރ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ އަމިއްލަ ފެން ކުންފުނިތަކުން އާމްދަނީ މަދު ކަސްޓަމަރުންނަށް އެހީތެރިވުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގާ ކަމަށާއި، ހަމައެކަނި އާންމުކޮށްފައިވާ އަގުތަކަށް ބަލައިގެން ދިރާސާކުރުމުން ކަސްޓަމަރުން ހަގީގަތުގައި ދައްކާ އަދަދުގެ ސާފު ތަސްވީރެއް ނުފެންނާނެ ކަމަށެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ ތަންތަނަށް ގާނޫނީ ގޮތުން މިފަދަ އެހީތެރިކަމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަށް ހުރަސްތަކެއް ހުންނަކަންވެސް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.