ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓަށް: ރާއްޖޭގެ ބްރޭންޑާއި ގައުމީ އިގްތިސާދަށް އޮތް ފުރުސަތާއި ނުރައްކާ
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަން ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުސް މިނަށް އަރައި، ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި ރާއްޖެއަށް ޚާއްސަ "ނަން" ނުވަތަ "ބްރޭންޑް" ބިނާކުރީ "ވަން އައިލެންޑް، ވަން ރިޒޯޓް" (ވަކި ރަށެއްގައި ވަކި ރިޒޯޓެއް) ގެ ކޮންސެޕްޓުގެ މައްޗަށެވެ. އެކަހެރިކަމާއި، ސިއްރުހިފެހެއްޓުމާއި، ގުދުރަތީ ރީތިކަން އެކުވެގެން އުފެދުނު މި މޮޑެލްއަކީ ފަސްދޮޅަސް އަހަރުވަންދެން ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ މައިބަދައެވެ.
ނަމަވެސް، ފޮރިން އިންވެސްޓްމަންޓް ގާނޫނާއި، އަރބަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ގާނޫނު، އަދި "ޕާލް ރެސިޑެންސީ" ފަދަ ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ދަށުން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް ރާއްޖޭގެ ބިންތަކާއި، ރިއަލް އެސްޓޭޓް ވިލާތަކާއި، ޓައުންހައުސްތައް ދިގު މުއްދަތަށް ވިއްކުމާއި، ރެސިޑެންސީ ވިސާ ދިނުމުގެ އައު ގާނޫނީ އޮގަނިގަނޑެއް މިވަނީ ތައާރަފުވާން ފަށާފައެވެ.
މިއާއެކު އުފެދޭ އެންމެ ބޮޑު ސުވާލަކީ: ރާއްޖެއަށް އެންމެ ފައިދާހުރީ ތާރީޚީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ މޮޑެލް ފުޅާކުރުން ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް މާކެޓަށް ވަނުން ހެއްޔެވެ؟ މި ބަދަލުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ އަގުހުރި "ލަގްޒަރީ ބްރޭންޑް" ގެއްލިގެން ދާނެހެއްޔެވެ؟
1. ދެ މޮޑެލްގެ އަޅާކިއުމެއް: ކުރު މުއްދަތުގެ ޓޫރިޒަމް އަދި ދިގު މުއްދަތުގެ ރިއަލް އެސްޓޭޓް
އިންވެސްޓްމަންޓް އަންނަ ގޮތް.
އާންމު ފަތުރުވެރިކަން (One-Island-One-Resort) : އަހަރުތަކެއްގެ މަތިން ކޮޓަރި ކުއްޔަށްދީގެން ލިބޭ ކެތްތެރި އާމްދަނީ
ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް (Property Sales): ވަގުތުން ބޮޑެތި ކެޕިޓަލް އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ގައުމަށް ވަނުން
ދައުލަތަށް ލިބޭ ޓެކްސް.
އާންމު ފަތުރުވެރިކަން (One-Island-One-Resort ): ސާބިތު އަދި ދެމެހެއްޓެނިވި، 17% TGST އާއި ރޭގަނޑަކަށް $12 ގެ ގްރީން ޓެކްސް
ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް (Property Sales): ވަގުތީ، ވިއްކާ ވަގުތު ލިބޭ ފީ/ޓެކްސް؛ ނަމަވެސް އަހަރީ TGST މަދުވުން
އެނދު އެނބުރުން (Occupancy)
އާންމު ފަތުރުވެރިކަން (One-Island-One-Resort ): އަހަރަކު 70%-80% ގެ އެވަރެޖް އޮކިއުޕެންސީ
ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް (Property Sales): އަމިއްލަ ވެރިފަރާތުން އަހަރަކު ބޭނުންކުރަނީ އެންމެ 2-4 ހަފުތާ
ވަޒީފާގެ ފުރުސަތު
އާންމު ފަތުރުވެރިކަން (One-Island-One-Resort ): ދާއިމީކޮށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ދިވެހިންނަށް ރިޒޯޓު ވަޒީފާ
ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓް (Property Sales): އިމާރާތްކުރުމުގެ މަރުހަލާއަށްފަހު ދާއިމީ ވަޒީފާތައް މަދުވުން
2. ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓްގެ ފައިދާތައް: އިގްތިސާދީ ނަޒަރަކުން
ސަރުކާރުން އަދި އިގްތިސާދީ މާހިރުން ދެކޭގޮތުގައި، ރިއަލް އެސްޓޭޓް މާކެޓަށް ރާއްޖެ ހުޅުވާލުމަކީ ހަމައެކަނި ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވެފައިވާ އިގްތިސާދު ތަފާތު ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާކުރުމަށް (Diversify) ލިބޭ ބޮޑު ފުރުސަތެކެވެ.
- ވަގުތުން ބޮޑެތި ކެޕިޓަލް ވަނުން: ރިޒޯޓެއް ހަދައިގެން އޭގެ "ރިޓާރން" ލިބެން 10-15 އަހަރު ނަގާއިރު، ޕްރައިވެޓް ވިލާތަކާއި ޓައުންހައުސްތައް 3 މިލިއަން ނުވަތަ 10 މިލިއަން ޑޮލަރަށް ބޭރުގެ މުއްސަނދިންނަށް ވިއްކާލުމުން ދައުލަތަށާއި އިންވެސްޓަރަށް ވަގުތުން ބޮޑު މާލީ ދިރުމެއް ލިބެއެވެ.
- ބޭންކިންގ އަދި މާލީ ދާއިރާ ފުޅާވުން: ރިއަލް އެސްޓޭޓް މާކެޓާއެކު ރާއްޖޭގެ ބޭންކިންގ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް މޯގޭޖް، ރިއަލް އެސްޓޭޓް ފަންޑުތައް (REITs) އަދި އިންޝުއަރެންސްގެ އައު މާލީ ވަސީލަތްތައް ތައާރަފުވެ، މާލީ ދާއިރާ ވަރުގަދަވެގެންދެއެވެ.
- ވަސީލަތްތައް ތަރައްގީވުން: މެރީނާތަކާއި، އިންޓަރނޭޝަނަލް ސްކޫލްތަކާއި، ފެންވަރު ރަނގަޅު ސިއްހީ ވަސީލަތްތައް ބޭރުގެ މުއްސަނދި ރެސިޑެންޓުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ގާއިމުކުރެވުމުން، މުޅި ސަރަހައްދުގެ ތަރައްގީއަށް މަގުފަހިވެއެވެ.
3. ނުރައްކަލާއި ގޮންޖެހުން: ރާއްޖޭގެ "ލަކްޝަރީ ބްރޭންޑް" ގެއްލިދާނެތަ؟
އިގްތިސާދީ އަދި ތިމާވެށީގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ރިއަލް އެސްޓޭޓް ދާއިރާ ހިފެހެއްޓުމެއް ނެތި ފުޅާކުރުމަކީ ރާއްޖޭގެ މައިގަނޑު "ބްރޭންޑަށް" ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކެއް އޮތް ކަމެކެވެ.
ރިއަލް އެސްޓޭޓް ފުޅާވުން
ބިންގަނޑު ތޮއްޖެހުން އަދި މެރީނާތައް އިތުރުވުން (އެކަހެރިކަން/Seclusion ގެއްލުން)
ވިލާތައް ފަޅަށް ހުރުން (Ghost Villas) ──> އަހަރީ TGST & Green Tax ދަށްވުން
ތިމާވެށީގެ ބާރުބޮޑުވުން (ތިމާވެށީގެ "Carrier Capacity" ފަހަނައަޅައިދިއުން)
- އެކަހެރިކަމާއި ސިއްރުހިފެހެއްޓުން (Privacy & Exclusivity) ގެއްލުން: ރާއްޖެއަށް އަންނަ ހައި-އެންޑް ފަތުރުވެރިން ބޭނުންވަނީ މީހުން އުޅޭ އާންމު ސަރަހައްދުތަކާ އެކަހެރި، ގުދުރަތީ ރީތިކަމެކެވެ. "ދުބާއީ ސްޓައިލް" ގެ ގުޅިފައިވާ ޓައުންހައުސްތަކާއި ކޮންކްރީޓް މެރީނާތައް އިތުރުވުމުން، ރާއްޖެއަށް އޮތް "އުންސުރު" ނުވަތަ "Natural Pristine Sanctuary" ގެ އިހުސާސް ކެނޑި، ތައިލެންޑް ނުވަތަ ދުބާއީ ފަދަ އާންމު ރިއަލް އެސްޓޭޓް މަންޒިލަކަށް ރާއްޖެ ބަދަލުވުމުގެ ނުރައްކާ އެބައޮތެވެ.
- "ފަޅު ވިލާތަކުގެ" މައްސަލަ (Ghost Villa Syndrome): ކެރީބިއަން އަދި ޔޫރަޕްގެ ބައެއް ގައުމުތަކުގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ބޭރު މީހުން އަމިއްލައަށް ގަންނަ ވިލާތައް އަހަރެއްގެ މައްޗަށް ބޭނުންކުރަނީ މަސްދުވަހަށްވުރެ ކުރު މުއްދަތަކުއެވެ. ބާކީ 11 މަސްދުވަހު މި ތަންތަން ހުންނަނީ ފަޅަށެވެ. މިއީ ދައުލަތަށް ލިބެންޖެހޭ ޓީޖީއެސްޓީ އާއި ގްރީން ޓެކްސް ބޮޑުތަނުން މަދުވެ، ދާއިމީ ވަޒީފާތައް ނެތިގެންދާ ކަމެކެވެ.
- ތިމާވެށީގެ ކެޕޭސިޓީ (Carrying Capacity): ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކާއި ފަޅުތަކަކީ ނާޒުކު ތަނަކަށްވާއިރު، ބޮޑެތި ރިއަލް އެސްޓޭޓް މަޝްރޫއުތަކަށް ފަޅުތައް ކޮނެ، ބިން ހިއްކުމަކީ ސީދާ ތިމާވެއްޓަށް ލިބޭ ބޮޑު އަނިޔާއެކެވެ. ސައިންސީ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މުރަކައިގެ ފަރުތައް ހަލާކުވުމަކީ ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމް ބްރޭންޑްގެ 80% އުވިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.
4. ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރިއަށްދާނީ ކިހިނެއް؟
ރާއްޖެއަށް އެންމެ ފައިދާހުރީ އެއް މޮޑެލް މުޅިން ދޫކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދެ މޮޑެލް އެއްކޮށް، ގާނޫނީ ހަރުދަނާ އިމެއްގެ ތެރެއިން ކުރިއަށް ދިއުމެވެ:
- "ޒޯނިންގ" އަދި ސަރަހައްދީ އިމިގްރޭޝަން ކަންކަން ވަކިކުރުން: "ވަން އައިލެންޑް، ވަން ރިޒޯޓް" ގެ ޚާއްސަ ކޮންސެޕްޓް ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި، ގުދުރަތީ ރީތި ފަޅުތަކާއި ރަށްތައް އާންމު ފަތުރުވެރިކަމަށް ޚާއްސަކުރުން. އަދި ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓާއި މެރީނާތައް ޚާއްސަ ސަރަހައްދުތަކަށް (Special SEZ Zones / Integrated Urban Tourism Hubs) އެކަނި އޮންނާނެ ގޮތް ހެދުން އަދި އެހެން ތަންތަނަށް އެފުރުސަތު ނުދިނުން.
- މެންޑޭޓަރީ ރެންޓަލް ޕޫލް (Mandatory Rental Pool System): ވިލާ ގަންނަ ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުން، އެމީހުން ނޫޅޭ މުއްދަތުގައި ވިލާތައް މެއިން ރިޒޯޓު އޮޕަރޭޓަރު މެދުވެރިކޮށް ކުއްޔަށް ދިނުން މަޖުބޫރުކުރުން. އޭރުން އެ ވިލާތަކުން ދައުލަތަށް 17% TGST އާއި ގްރީން ޓެކްސް ގަވާއިދުން ލިބެމުންދާނެއެވެ.
- އަހަރީ "ރެސިޑެންސް & އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ފީ": ވިލާގެ ވެރިފަރާތުން އެތަނުގައި ތިބިޔަސް ނުތިބިޔަސް، ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ލިބޭނެ ފިކްސްޑް އަހަރީ ރެސިޑެންސީ/ގްރީން ފީއެއް ގާނޫނުން ކަނޑައެޅުން.
- ތިމާވށީގެ "ގްރީން ބައުންޑަރީ" ކަނޑައެޅުން: ކޮންމެ މަޝްރޫއަކަށް ބިން ހިއްކުމުގެ ކުރިން، ސައިންސީ މިންގަނޑުތަކަށް ބަލައި Environmental Impact Assessment (EIA) ގެ އެންމެ އުސް މިންގަނޑުތައް ހިފެހެއްޓުން.
ނިންމުން
ލަގްޒަރީ ރިއަލް އެސްޓޭޓަކީ ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް ބޮޑެތި އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ގެނެސްދެވިދާނެ ނުހަނު ފުރުސަތު ބޮޑު ދާއިރާއެކެވެ. ނަމަވެސް، އެކަން ކުރަންވާނީ ރާއްޖެއަށް ދުނިޔޭގެ މަގުބޫލުކަން ހޯދައިދިން "ވަން އައިލެންޑް، ވަން ރިޒޯޓް" ގެ އަސާސީ ބްރޭންޑާއި، ދައުލަތަށް ލިބޭ ދެމެހެއްޓެނިވި ޓެކްސް އާމްދަނީއަށް ބުރޫނާރާނެ، ވަރުގަދަ ގާނޫނީ ފްރޭމްވަރކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ.
