މިޞްރުން ފެނުނު 4،400 އަހަރު ވެފައިވާ ގަބުރުސްތާނެއްގެ ސަބަބުން މުޅި ދުނިޔޭގެ އާސާރީ މާހިރުން ހައިރާންކޮށްލައިފިއެވެ!
މިޞްރުގެ ސައްޤާރާއިން ފެނުނު 4،400 އަހަރު ވެފައިވާ އާދަޔާ ޚިލާފު( މަސްތަބާ މަޤްބަރާ) ގަބުރުސްތާނެއްގެ ސަބަބުން މުޅި ދުނިޔޭގެ އާސާރީ މާހިރުން ހައިރާންކޮށްލައިފިއެވެ! މި އާދަޔާ ޚިލާފު ބޮޑު ހޯދުމަކީ މިޞްރުގެ ކުރީގެ ފަނޑިޔާރަކާއި އޭނާގެ ބައްޕަގެ މަޤުބަރާއެކެވެ. އެންމެ އާޝޯޚުކުރުވަނިވި ކަމަކީ، އެތައް ހާސް އަހަރެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރުވެސް، މި ތަނުގެ ފާރުތަކުގައި ކުރަހާފައިވާ ދަނޑުވެރިކަމުގެ މަންޒަރުތަކާއި ހަދިޔާ ގެންދާ މަންޒަރުތަކުގެ އަސްލު ކުލަތައް ފަނޑުވުމެއްނެތި ހަމަ އެގޮތުގައި ފެންނަން ހުރުމެވެ!
މިޞްރުގެ މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް އެންޑް އެންޓިކުއިޓީސް އިން ސެޕްޓެމްބަރު 7 ވަނަ ދުވަހު އިޢުލާންކުރި މި ތާރީޚީ ހޯދުމަކީ، ފަސްވަނަ ދަރިކޮޅުގެ ފަހުކޮޅު، ފިރުޢައުނު (ޖެޑްކަރޭ އިސެސީ)ގެ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރާ ގުޅޭ ނުހަނު މުހިންމު ހޯދުމެކެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ކޮނުމުގެ މަސައްކަތުގައި މިތަން ފެނިފައިވަނީ، 19 ވަނަ ޤަރުނުން ފެށިގެން އާސާރީ މާހިރުންނަށް އެނގިފައިވާ، ނަމަވެސް އަދިވެސް ގިނަ ސިއްރުތަކެއް ފޮރުވިފައިވާ ސައްޤާރާގެ އުތުރުގައި އޮންނަ މާރިއެޓް ނެކްރޮޕޮލިސް އިންނެވެ. މިއީ މެދު ސައިޒުގެ މަޤްބަރާއެކެވެ. މިތާނގައި ޖަނާޒާ ޗެޕަލް 2 ކޮޓަރި ހިމެނޭއިރު، އުތުރުގައިވާ ބޮޑު ކޮޓަރި ޚާއްޞަކުރެވިފައިވަނީ ޔޫންމިން ނަމަކަށް ކިޔާ އިސް އޮފިޝަލަކަށެވެ. އަދި ދެކުނުގައިވާ ކޮޓަރި ބިނާކޮށްފައިވަނީ އޭނާގެ ބައްޕަ، އިޓީ އަށެވެ.
ނަމަވެސް އެތެރޭގައިވާ ލިޔުންތަކުން މި ސާބިތުކޮށްދެނީ މިއީ އާދައިގެ އާއިލީ މަޤުބަރާއެއް ނޫންކަމެވެ! މިއީ މިޞްރުގެ ދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ ފަންތީގެ ޝަކުވާތައް ބެލެހެއްޓި ބޭފުޅެއްގެ ފަޚުރުވެރި މަޤުބަރާއެވެ! މިނިސްޓްރީން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި ޔޫންމިން ވަނީ އިދާރީ ގޮތުން ނުހަނު މުހިންމު މަޤާމުތަކެއް ފުރާފައެވެ. އޭނާއަކީ ފަނޑިޔާރެކެވެ، ކޯޓުގެ ޑިރެކްޓަރެވެ، އަދި ޕެޓިޝަންތަކާއި ޝަކުވާތައް ބަލައި ފާސްކުރާ ލިޔުންތެރިންގެ އިސްވެރިޔާވެސް މެއެވެ. މި މަޤާމުތަކުގެ ސަބަބުން، ކަށަވަރުވެގެންދަނީ އޭނާއަކީ ހަމައެކަނި ނަންފުޅެއް އޮތް ބޭފުޅެއް ނޫންކަމާއި، އޭނާއަކީ ދައުލަތުގެ މަތީ ފަންތިއަށް މައްސަލަތަކާއި ރަސްމީ އެދުންތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ މައިގަނޑު ނިޒާމުގައި އަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވި ބޭފުޅެއްކަމެވެ. އޯލްޑް ކިންގްޑަމްގެ އިދާރީ ނިޒާމު ހިނގި ގޮތުގެ މިފަދަ ސާފު މަންޒަރެއް މީގެ ކުރިން ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ!
މީގެ އިތުރުން އޭނާގެ ބައްޕަ އިޓީ އަކީވެސް ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބިންތަކާއި ހަދިޔާތައް މެނޭޖުކުރުމާ ގުޅޭ މުހިންމު މަޤާމުތަކެއް ފުރާފައިވާ ލިޔުންތެރިންގެ އިދާރާގެ އިސް ބޭފުޅެކެވެ. މި ދެބަފައިންގެ މަޤާމުތަކުގެ ގުޅުމަކީ ވަރަށް ތާރީޚީ އަދި މުހިންމު ގުޅުމެކެވެ. ސަބަބަކީ، އޭރުގެ މުއްސަނދިކަމާއި ޓެކްސްގެ ނިޒާމު ބިނާވެފައި އޮތީ ދަނޑުވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާއިރު، ބިންތަކާއި ލިޔެކިޔުންތައް ބެލެހެއްޓުމަކީ ރަސްކަމުގެ އިދާރީ ކަންކަން ހިންގުމާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާ ކަމަކަށް ވާތީއެވެ. ފިރުޢައުނު ޖެޑްކަރޭ އިސެސީގެ ވެރިކަން ނިމެން ކައިރިވެފައިވަނިކޮށް ދެކުނު ސައްޤާރާގެ ޕިރަމިޑް ކޮމްޕްލެކްސްއެއްގައި އޭނާ ވަޅުލެވުނުއިރު، އޭނާގެ ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރުގެ ލިޔެކިޔުންތަކުން ދައްކާގޮތުގައި އެ ދުވަސްވަރު ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ތަރައްޤީވެފައިވާ ލިޔެކިޔުމުގެ ނިޒާމެއް ކޯޓުތެރޭގައި ޤާއިމުވެފައި އޮތެވެ.
އެންމެ އަލައިގަންނަ ޗާލު އަދި އަޖައިބުކުރުވަނިވި މަންޒަރުތައް ފެނިފައިވަނީ ޔޫންމިންގެ ކޮޓަރިންނެވެ! އާސާރީ މާހިރުންނަށް އެތަނުން ފެނިފައިވަނީ ޖަނާޒާގެ ލިޔުންތަކާއި، ހަދިޔާ ދިނުމުގެ ފޯމިއުލާއެއްގެ އިތުރުން މަޤުބަރާގެ ވެރިމީހާގެ ރަސްމީ ތަސްވީރެއް ހިމެނޭ ވަރުގަދަ އާކިޓެކްޗަރަލް ފާރެކެވެ. އަދި ވަށައިގެންވާ ފާރުތަކުގައި ދަނޑުވެރިކަމުގެ ހަރަކާތްތަކާއި މަޤުބަރާއަށް ހަދިޔާ ގެންދާ މަންޒަރުތައް ދައްކުވައިދޭ ފެންވަރު ރަނގަޅު ކުރެހުންތަކެއް ވަނީ ކަނޑައިނަގައިފައެވެ. އެންމެ ހައިރާންކުރުވަނިވި ކަމަކީ ހަތަރު ހާސް އަހަރު ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރުވެސް މި ކުރެހުންތަކުގެ އަސްލު ކުލަތައް ހުރިގޮތަށް ފެންނަން ހުރުމެވެ! މި މަންޒަރުތަކަކީ ހަމައެކަނި އާދައިގެ ދިރިއުޅުން ދައްކުވައިދޭ ކުރެހުންތަކެއް ނޫނެވެ. ގޮވާމާއި، ޖަނަވާރުތަކާއި، ކާބޯތަކެތި އުފެއްދުމާއި ހަދިޔާ ގެންދާ މީހުންގެ ތަސްވީރުތަކަކީ، މަރުވެފައިވާ މީހާއަށް މަރުގެ ފަހުގެ ހަޔާތުގައިވެސް ކާބޯތަކެތި ލިބެމުންދާނެކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ރޫޙާނީ ނިޒާމެއްގެ ބައެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ސައްޤާރާގެ އޯލްޑް ކިންގްޑަމްގެ އިލީޓް މަޤްބަރާ ތަކުގައި މިފަދަ މަންޒަރުތައް އާންމުކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ.
ދެކުނު ކޮޓަރި ތަންކޮޅެއް ބޮޑަށް ހަލާކުވެފައި ހުރި ނަމަވެސް، އެތަނުންވެސް އާސާރީ މާހިރުންނަށް ވަނީ ހަދިޔާތައް ދައްކުވައިދޭ ކުލަކުލައިގެ ކުރެހުންތަކާއި، ވަރަށް ޚާއްޞަ "ފޯލްސް ޑޯރ" ނުވަތަ ދޮރުފަތެއްގެ ސިފައިގައި ހަދާފައިވާ ފާރެއް ފެނިފައެވެ. ނަމާ ގުޅޭގޮތުން ބަލާއިރު، މި ދޮރަކީ ދުވަހަކުވެސް ހުޅުވަން ހަދާފައިވާ ދޮރެއް ނޫނެވެ! އޯލްޑް ކިންގްޑަމްގެ މަޤުބަރާތަކުގައި މިއީ ދިރިތިބީންނާއި މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ ދުނިޔެއާ ދެމެދުވާ ރޫޙާނީ ދޮރާށްޓެކެވެ. މި ދޮރުގެ ކުރިމަތީގައި ހަދިޔާތައް ބެހެއްޓުމުން، މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ ރޫޙު އެތަނުން ނުކުމެ އެ ތަކެއްޗާ ހަވާލުވާކަމަށް އޭރުގެ މީހުން ގަބޫލުކުރިއެވެ.
މި ހޯދުން ފެނުނު ސަރަހައްދުގެ ސަބަބުން މި ވާހަކައަށް އިތުރު ފޯރިއެއް ގެނެސްދެއެވެ! މާރިއެޓް ސަހަރާއަށް މިހާރު ކިޔާ ނަން ނިސްބަތްވަނީ 1860 އިން 1863 އަށް ޖޯސަރގެ ސްޓެޕް ޕިރަމިޑްގެ ހުޅަނގު އުތުރުގައިވާ މަޤްބަރާ ތަކުގެ ބޮޑު ސަރަހައްދެއް ކޮނެފައިވާ ފަރަންސޭސި އީޖިޕްޓޮލޮޖިސްޓް އޮގަސްޓް މާރިއެޓް އަށެވެ. ބާސެލޯނާގެ އޮޓޮނޮމަސް ޔުނިވަރސިޓީގެ މިޝަން ޑިރެކްޓަރ ޖޯސެޕް ސަރވެލޯ އައުޓޫރީ ހުށަހެޅުއްވި ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ސައްޤާރާގެ މި ސަރަހައްދުގެ އާސާރީ ތާރީޚަކީ ވަރަށް ތަފާތު ގޮތަކަށް އެކި ދުވަސްވަރު މަސައްކަތް ކުރެވިފައިވާ ތަނެކެވެ. މާރިއެޓްއަށްފަހު، އެތަނުގައި މަސައްކަތްކޮށްފައިވަނީ ހަމައެކަނި 1903-1904 ގައި މާގަރެޓް އެލިސް މަރޭ އަދި 1930 ގެ އަހަރުތަކުގައި ވިލިއަމް ސްޓީވެންސަން ސްމިތު އެވެ. އޭގެ ފަހުން އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ޒަމާނީ ފެންވަރުގެ ބޮޑެތި ތަޙުޤީޤުތަކެއް އެތަނުގައި ކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ!
ޗެކް ރިޕަބްލިކްގެ އާސާރީ މިޝަނަކުން 2022 ވަނަ އަހަރު މި ސަރަހައްދުގެ ހުޅަނގު ފަޅީގައި މަސައްކަތް ފެށިއިރު، ސްޕެއިން-މިޞްރު ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރާ މިޝަނުން އޭގެ އިރުމަތީ ފަޅި ތަޙުޤީޤުކުރަން ފެށީ 2023 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މި ތާރީޚީ ފަސްފަހަތުގެ ސަބަބުން މިޞްރުން ވަރަށް އާދަޔާ ޚިލާފު ތަފްސީލެއް ސާފުވެގެންދެއެވެ. މަ މަޤްބަރާ އަކީ މުޅިން ނޭނގޭ ތަނެއް ނޫނެވެ! އޭގެ މައްޗަށް 19 ވަނަ ޤަރުނުގައި މާރިއެޓް ކުރި މަސައްކަތުއްސުރެ އެތަން ހުރިކަން އެނގިފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ސުޕްރީމް ކައުންސިލް އޮފް އެންޓިކުއިޓީސް އިން ބުނާ ގޮތުގައި، މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ޒަމާނީ އަދި ފުރިހަމަ އާސާރީ މެތަޑޮލޮޖީއެއް ބޭނުންކޮށްގެން އެތަން ކޮނެ ރެކޯޑްކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ! މިއީ ވަރަށް މުހިންމު ތަފާތެކެވެ. އެއް ގަރުނު ކުރިން ކުރަހާފައިވާ އާސާރީ ޗާޓުތަކުން އިމާރާތެއް ހުރިކަން އެނގުނަސް، އޭގެ ފުރިހަމަ އާކިޓެކްޗަރ، ލިޔުންތައް، ތާރީޚު ނުވަތަ އެއީ ކާކުގެ ތަނެއްކަން ހާމައެއް ނުކުރެއެވެ. އެހެންކަމުން ޒަމާނީ ކޮނުމާއި ޑޮކިއުމެންޓޭޝަންގެ އުސޫލުތަކާއެކު މިފަދަ ތަންތަނަށް އެނބުރި ދިއުމުން، އާސާރީ މާހިރުންނަށް އެތައް ޖީލެއް ވަންދެން "އެނގިފައިވާ" ތަންތަނުންވެސް މިފަދަ ސިއްރުވެފައިވާ އާދަޔާ ޚިލާފު ބޮޑެތި ހޯދުންތައް ފެނިގެންދަނީއެވެ!
ސައްޤާރާއަކީ ޤަދީމީ މިޞްރުގެ ވެރިރަށް ކަމަށްވާ މެމްފިސްގެ އެންމެ މައިގަނޑު އެއް ގަބުރުސްތާނެވެ. އަދި އެތަނުގައި މިޞްރުގެ ތާރީޚުގެ ބޮޑު ބައެއް ހިމެނޭ ބިނާތައް ހުރެއެވެ. ޤާހިރާގެ ހުޅަނގު ދެކުނުން 40 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައި އޮންނަ މި ނެކްރޮޕޮލިސްގައި ޖޯސަރގެ ސްޓެޕް ޕިރަމިޑްގެ އިތުރުން ރަސްރަސްކަލުންގެ ޕިރަމިޑްތަކާއި އޮފިޝަލުންނާއި، ފާދިރީންނާއި، މަތީ ފަންތީގެ މީހުންގެ އެތައް ހާސް މަޤުބަރާތަކެއް ހިމެނެއެވެ. އަލަށް ކޮނެފައިވާ މި މަސްތަބާއަކީ ސީދާ ރަސްކަމުގެ ކޯޓު ވަށައިގެން އުޅުނު މިފަދަ އިސް އޮފިޝަލުންގެ ދުނިޔެއަށް ނިސްބަތްވާ ތަނެކެވެ! ޕިރަމިޑްތަކުން ރަސްރަސްކަލުންގެ ބާރުވެރިކަން ދައްކުވައިދޭއިރު، ޔޫންމިން އަދި އިޓީގެ މަޤުބަރާ ފަދަ ތަންތަނުން ފެންނަނީ މުޅިން ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ. އެއީ ބިންތައް ބަލަހައްޓައި، ޕެޓިޝަންތަކާ ހަވާލުވެ، ރެކޯޑްތައް ބަލަހައްޓައި އަދި މިޞްރުގެ ދައުލަތް ބިނާވެފައިވާ މުއައްސަސާތައް ހިންގި ހީވާގި މީހުންގެ ވާހަކައެވެ!
ސްޕެއިން-މިޞްރު ޓީމުން މިހާރު ވަނީ މި ދެ ކޮޓަރި ކޮނުމާއި ސައިންޓިފިކް ޑޮކިއުމެންޓޭޝަންގެ މަސައްކަތް އެއްކޮށް ނިންމާލާފައެވެ. އަދި އާސާރީ ތަކެތި ރައްކާތެރިކުރާ ފަރާތްތަކުން ވަނީ އަލަށް ފެނުނު ބިނާގެ ބައިތަކާއި، ކުރެހުންތަކާއި އަދި ބާކީ ހުރި ކުލަތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި ވަރުގަދަ މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ. މާރިއެޓްގެ ޒަމާނުއްސުރެ އާސާރީ ރެކޯޑްތަކުގައި އެތަން އޮތްކަން އެނގިފައިވާ މަޤުބަރާއެއްގެ ފާރުތަކުން، އެތަނުގައި ވަޅުލެވިފައިވަނީ ކޮން ބައެއްކަމާއި، އަދި ހަތަރު ހާހަށްވުރެ ގިނަ އަހަރު ކުރިން އެއް އާއިލާއެއްގެ ދެ ޖީލުން މިޞްރުގެ އިދާރީ ހިންގުމަށް ޚިދުމަތްކުރި ގޮތް، މިއަދު މިވަނީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ސާފުކޮށް ހާމަވެފައެވެ! މިއީ ހަމަ ގައިމުވެސް ތާރީޚީ ގޮތުން ދުނިޔެ ސިއްސުވާލާ ފަދަ އިންޤިލާބީ ހޯދުމެކެވެ!
