މެދުއިރުމަތި ނުރައްކާތެރި ހާފެއްގައި: ޙޫޘީންގެ ޙަމަލާތަކާއި، އިއްތިޙާދުތައް ރޫޅިގެންދިއުމާއި، އީރާނުގެ އަސްކަރީ ވަރުގަދަކުރުމާއި، ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާއަށް ކުރިމަތިވަމުންދާ ބޮޑުވަމުންދާ ޕްރެޝަރު

ޔަމަނުން ޙޫޘީންގެ ނުރައްކާތައް ބޮޑުވަމުންދިއުމާއި، އީރާނާ ގުޅުންހުރި ނުތަވަސްކަން އިތުރުވަމުންދިއުމާއި، ސަރަޙައްދީ އިއްތިޙާދުތަކާ މެދު އުފެދެމުންދާ ޔަޤީންކަން ކުޑަވުމުގެ ސަބަބުން، މެދުއިރުމަތި ކުރިމަތިލާންޖެހިފައިވަނީ ނުރައްކާތެރި އަދި ތާރީޚީ މުހިންމު ދަނޑިވަޅަކަށެވެ. މިއީ ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ ސަލާމަތުގެ މުސްތަޤުބަލާ މެދު ސީރިއަސް ސުވާލުތަކެއް އުފައްދާ ކަމެކެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާގައި އެކި ކަހަލަ ވާހަކަތައް ފެތުރެމުންދާއިރު، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢަށް މި ހަނގުރާމައިގެ ފުރިހަމަ މަންޒަރު ލިބެމުންދާތޯއާމެދު ކަންބޮޑުވުންތައް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. މި ކާރިސާއަކީ ދެން ހަމައެކަނި މިސައިލްތަކާއި، އަސްކަރީ ޙަރަކާތްތަކާއި، ނުވަތަ ބޯޑަރުގެ ސަލާމަތާބެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ ސިޔާސީ އިތުބާރާއި، އިޤްތިޞާދީ ނާޒުކުކަމާއި، ސަރަޙައްދީ ބާރާއި، ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ސަރުކާރުތަކުން ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ހިފެހެއްޓުމުގެ ޤާބިލުކަމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ.

ޔަމަނުގެ ޙޫޘީ ޖަމާޢަތުން ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ ސަލާމަތަށް ގޮންޖެހުންތައް ކުރިމަތިވަމުންދިއުމާއެކު، އެ ޤައުމަށް ދަނީ އިތުރު ޕްރެޝަރުތަކެއް ކުރިމަތިވަމުންނެވެ. ރިޕޯޓުކުރެވޭ ކޮންމެ ޙަމަލާއެއް ނުވަތަ ޙަމަލާދިނުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތަކުން ބޮޑެތި އަސާސީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރާއި، ތެލުގެ ވަސީލަތްތަކާއި، މުހިންމު ދީނީ ތަންތަން ޙިމާޔަތްކުރުމާ މެދު ކަންބޮޑުވުން އުފެދެއެވެ. މިކަމުގެ ނަތީޖާ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނުން ބޭރަށް ފެތުރި، އިޤްތިޞާދީ އިތުބާރަށާއި، ސަރަޙައްދީ ހަމަޖެހުމަށާއި، ޢާންމު ރައްޔިތުންގެ ސަލާމަތުގެ އިޙްސާސަށް ނުރައްކާވެއެވެ. މައިގަނޑު ސުވާލަކީ، ދިގުދެމިގެންދާ އަދި އަގުބޮޑުވަމުންދާ ހަނގުރާމައެއްގެ ތެރެއަށް ނުވެއްޓި، ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާއަށް މި ނުރައްކާތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިދާނެތޯއެވެ.

އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮދުވުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ޕާކިސްތާނާއި ތުރުކީއާއެކު ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާއަށް އޮތް ގުޅުންތަކާ މެދު ފެންނަންހުރި ޔަޤީންކަން ކުޑަވުމެވެ. އޮންލައިންކޮށް ފެތުރެމުންދާ ރިޕޯޓުތަކާއި ވާހަކަތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މި ދެ ޤައުމުންވެސް ވަނީ މާ ބޮޑަށް ހަލުވިނޫން ވިސްނުންތަކެއް ގެންގުޅެން ފަށާފައެވެ، އަދި ފުޅާވަމުންދާ އަސްކަރީ ކުރިމަތިލުންތަކުގައި ފުރިހަމައަށް ބައިވެރިވުމަށް ބޭނުންނުވެދާނެއެވެ. މި ދެ ޤައުމުންކުރެ ކޮންމެ ޤައުމަކުން ނަމަވެސް ބައިވެރިވުން މަދުކޮށްފިނަމަ، ވަކި އަސްކަރީ ޒިންމާތަކަކަށް އިންކާރުކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ ދިފާޢީ އެއްބަސްވުމާ މެދު ގެންގުޅޭ ޙާލަތު ބަދަލުކޮށްފިނަމަ، އޭގެ ނަތީޖާ ވަރަށް ބޮޑުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ކޮންމެވެސް އެއް ޤައުމަކުން ރަސްމީކޮށް އެއްބަސްވުމުން ވަކިވުމާއި، ޙަމަލާދިނުމުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކަށް އިންކާރުކުރުން ނުވަތަ ސިފައިން ފޮނުވުން ހުއްޓުވުމަކީ ތަފާތު ދެ ކަމެކެވެ؛ މިއީ އެއް ކަމެއް ނޫނެވެ. މި ދެ ޤައުމުން އެއްބަސްވުން ދޫކޮށްލާފައިވާކަމަށް ބުނާ ސީދާ ވާހަކަ ކަށަވަރުކުރެވެންޖެހޭނީ އެ ޤައުމުތަކުގެ އެންމެ ފަހުގެ ރަސްމީ ބަޔާންތަކުންނެވެ.

މި ކާރިސާގައި ދެން އޮތް މުހިންމު އެއް ކަމަކީ އީރާނެވެ. އީރާނުން އަސްކަރީގޮތުން ބޮޑު މޮބިލައިޒޭޝަނެއް ގެނެސްފިނަމަ، ޚާއްޞަކޮށް ޔަމަނުގެ ހަނގުރާމަ ހޫނުވަމުންދާ ދަނޑިވަޅެއްގައި، ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާއަށާއި، ޕާކިސްތާނަށާއި، މުޅި ސަރަޙައްދަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުރާނެއެވެ. އީރާނާއި ޕާކިސްތާނާ ދެމެދު ކުރިމަތިވެދާނެ ކުރިމަތިލުމަކާ ގުޅޭގޮތުން ދެކެވޭ ވާހަކަތަކުންވެސް ކަންބޮޑުވުން އުފެދިފައިވެއެވެ، ނަމަވެސް އީރާނުން ކުއްލިއަކަށް ޙަމަލާއެއް ދީފާނެ ކަމަށް ނުވަތަ ބޮޑު އަސްކަރީ ބާރެއް ފަތުރާނެ ކަމަށް ބުނާ ވާހަކަތައް މިނިވަން ފަރާތްތަކުން ކަށަވަރުކުރަންޖެހެއެވެ. މި ނުތަވަސްކަން ދެ ޤައުމުގެ ސީދާ ހަނގުރާމައަކަށް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، އޭގެ އަސަރު ހަމައެކަނި އެ ޤައުމުތަކަށް ނޫން، ކިއިތުރުން ހަކަތައިގެ މާކެޓުތަކަށާއި، ކަނޑުގެ ދަތުރުފަތުރުގެ މަގުތަކަށާއި، މިލިއަނުން ގުނާލެވޭ ޢާންމު ރައްޔިތުންގެ ސަލާމަތަށް ފޯރާނެއެވެ.

ޕާކިސްތާނުގެ އިޤްތިޞާދީ އަދި ހަކަތައިގެ ނާޒުކުކަމަކީ މި ޙާލަތަށް އިތުރު މައްސަލަތަކެއް ގެނުވާ ކަމެކެވެ. ތެލުގެ އަގުބޮޑުވުމާއި، ކަރަންޓުގެ ދަތިކަމާއި، އިރުގެ އަލިން ކަރަންޓު އުފެއްދުން އިތުރުވުމަކީ އެ ޤައުމަށް މުހިންމު މައްސަލަތަކެކެވެ. ސަރަޙައްދީ ހަނގުރާމައެއް ދިގުދެމިގެންދިއުން ނުވަތަ ޚަލީޖުގެ ހަކަތައިގެ ސަޕްލައިއަށް ބޮޑު ހުރަހެއް އެރުމަކީ މި ޕްރެޝަރުތައް އިތުރަށް ބޮޑުވެދާނެ ކަމެކެވެ، ޚާއްޞަކޮށް ތެލުގެ އަގާއި ދަތުރުފަތުރުގެ ޚަރަދު މައްޗަށް ގޮސްފިނަމައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިހާރު ހިނގަމުންދާ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އެކަނި ޕާކިސްތާނުގެ ތެޔޮ ހުސްވަމުންދާ ކަމަށް ބުނާ ވާހަކަތަކަށް އިތުބާރު ހުރި ހެއްކެއް ބޭނުންވެއެވެ. މައިގަނޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ، ސަރަޙައްދީ އަސްކަރީ ކާރިސާއެއްގެ ސަބަބުން، ކުރިންވެސް ހަކަތައިގެ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިފައިވާ އިޤްތިޞާދަކަށް އިތުރު ބުރައެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމެވެ.

މައްކާއާ ގުޅުންހުރި ޙާލަތަކީވެސް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަޙުސްކުރެވެމުންދާ ކަމެކެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ އެންމެ މުޤައްދަސް ރަށް ކަމަށްވާ މައްކާއަށް ޙަމަލާދޭން ޙޫޘީން މަސައްކަތްކުރި ކަމުގެ ތުހުމަތުތަކަކީ ދީނީގޮތުންނާއި ސިޔާސީގޮތުން ވަރަށް ބޮޑު އަހައްމިއްޔަތުކަމެއް ލިބިގެންވާ ކަންކަމެވެ. ޙޫޘީ ޖަމާޢަތުން މައްކާއަށް ޙަމަލާދޭން އުޅުނު ކަމަށް އިންކާރުކޮށްފައިވާނަމަ، އެ އިންކާރުކުރުން ބަލައިގަންނަންވާނީ ސަޢޫދީ ސަރުކާރުގެ ތުހުމަތުތަކާއި މިނވަންކަމާއެކު ކަށަވަރުކުރެވިފައިވާ ހެކިތަކާ އެކުގައެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ޙަމަލާއަކާއި، ހުއްޓުވުނު މިސައިލަކާއި، މުޤައްދަސް ރަށަށް ޙަމަލާދޭން އުޅުނުކަން ޔަޤީންވުމާ ދެމެދުގައިވާ ތަފާތު ވަރަށް މުހިންމެވެ. މައްކާއާ ގުޅުންހުރި ކޮންމެ މައްސަލައަކުންވެސް މުޅި މުސްލިމް އުންމަތުގެ ޚިޔާލަށް އަސަރުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ލިބިގެންވެއެވެ، އެހެންކަމުން ހާމަކަން ބޮޑުވުމާއި އިތުބާރުހުރި ހެކި ލިބުން ވަރަށް މުހިންމެވެ.

ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާގެ އެތެރޭގައި ޢާންމުންގެ އިތުބާރާ މެދު އުފެދެމުންދާ ސުވާލުތައް އޮންލައިން ވާހަކަތަކުގައި ފެންނަމުންދާއިރު، ހަނގުރާމައާ ދެކޮޅަށް މުޒާހަރާކުރުމާއި ސިޔާސީ ބަދަލުތަކަށް އެދި ގޮވާލާ ކަމަށް ބުނާ ވާހަކަތައްވެސް ހިމެނެއެވެ. ބޮޑެތި މުޒާހަރާތަކެއް ހިނގަމުންދާނަމަ، އެއިން ދައްކުވައިދެނީ ސަލާމަތީ ކަންކަމާއި، އިޤްތިޞާދީ ނަތީޖާތަކާއި، ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކާ މެދު ރައްޔިތުންގެ ކަންބޮޑުވުން ބޮޑުވަމުންދާކަމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ރަސްގެފާނު މަޤާމުން ދުރުކުރުމަށް ގޮވާލައި ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މުޒާހަރާތަކެއް ކުރަމުންދާ ކަމަށް ބުނާ ވާހަކަތައް ޤައުމީ ފެންވަރުގެ ހަރަކާތެއްގެ ގޮތުގައި ދެއްކުމުގެ ކުރިން މިނވަންކަމާއެކު ކަށަވަރުކުރަންޖެހެއެވެ. ޢާންމުންގެ ހިތްހަމަނުޖެހުން ހުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތުމަކީ ސިޔާސީގޮތުން މުހިންމު ކަމެކެވެ، ނަމަވެސް އެއީ މުޅި ޤައުމުގައި ބަޣާވާތެއް ހިނގަމުންދާކަމުގެ ހެއްކަކަށް ވެގެންނުވާނެއެވެ.

މި ކާރިސާގައި ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ދައުރު ދަނީ އިތުރަށް މުހިންމުވަމުންނެވެ. އެކި ފަރާތްތަކުން ދައްކާ ތަފާތު ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން އަސްކަރީ މުހިންމު ކަންކަން ފޮރުވިގެންދާކަށް ޖެހިދާނެއެވެ، އަދި މިނިވަން ރިޕޯޓުކުރުންތަކަށްވުރެ އަވަހަށް ޔަޤީންނުކުރާ ވީޑިއޯތަކާއި ވާހަކަތައް ފެތުރިގެންދެއެވެ. ވަކި ކަންތައްތަކަކަށް އެކަށީގެންވާ ސަމާލުކަމެއް ނުލިބޭކަން ނުވަތަ ގަސްތުގައި ސިއްރުކުރަމުންދާކަން އެނގޭނީ ހަމައެކަނި އޮންލައިންކޮށް އެ ކަންކަން ފެންނަ މިންވަރަކުން ނޫނެވެ. މުހިންމު ކަމަކީ އެ މަޢުލޫމާތަކީ އެކި އިތުބާރުހުރި މަސްދަރުތަކުންނާއި، ރަސްމީ ބަޔާންތަކުންނާއި، ބިމުގެ ޙާލަތުން އިތުބާރުހުރި ހެކިތަކާއެކު ކަށަވަރުކުރެވޭ މައުލޫމާތެއްތޯއެވެ.

އެންމެ ނުރައްކާތެރި ފުރުޞަތަކީ ވަކިވަކިން ހުރި ތަފާތު ނުތަވަސްކަންތައްތައް އެއްކޮށް ގުޅިގެން ބާރުގަދަވަމުންދިއުމެވެ. ޙޫޘީންގެ ޙަމަލާތައް ކުރިއަށްދިއުމުން ސަޢޫދީ ސިފައިން އިތުރު އަސްކަރީ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަން މަޖުބޫރުވެދާނެއެވެ؛ ޕާކިސްތާނާއި ތުރުކީގެ ބައިވެރިވުމުގެ މިންވަރާ މެދު އުފެދޭ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުން ސަރަޙައްދީ އެއްބާރުލުމުގައި ހުރި ބަލިކަށިކަން ފާޅުވެދާނެއެވެ؛ އަދި އީރާނާ ސީދާ ކުރިމަތިލުމެއް ހިނގައިފިނަމަ މި ކާރިސާ ޔަމަނުން ބޭރަށް ފުޅާވެގެންދާނެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، އިޤްތިޞާދީ ޕްރެޝަރުތަކާއި ޢާންމު ރައްޔިތުންގެ ކަންބޮޑުވުންތަކުގެ ސަބަބުން، ދިގުދެމިގެންދާ އަސްކަރީ ޙަރަކާތްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ސަރުކާރުތަކަށް އިތުރަށް ދަތިވެދާނެއެވެ. މިއީ ސީރިއަސް ނުރައްކާތަކެކެވެ، އެހެންނަމަވެސް ފުޅާ ސަރަޙައްދީ ހަނގުރާމައެއް ހިނގުން މިއީ ކޮންމެހެން ވާންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.

މެދުއިރުމަތި މިހާރު ކުރިމަތިލާންޖެހިފައިވަނީ އޭގެ ސިޔާސީ އަދި ސަލާމަތީ އިންތިޒާމުތަކުގެ އެންމެ ނާޒުކު އިމްތިޙާނަކަށެވެ. ސަޢޫދީ ޢަރަބިއްޔާއިން އެ ޤައުމުގެ ބިމާއި އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ޙިމާޔަތްކުރަންޖެހޭއިރު، ޕާކިސްތާނާއި ތުރުކީއިން ނިންމަންޖެހޭނީ ހަނގުރާމަ ބޮޑުވުމުގެ ނުރައްކާތަކާ ދެކޮޅަށް އެ ޤައުމުތަކުގެ ޒިންމާތައް ބައްޓަންކުރާނީ ކިހިނެއްކަމެވެ، އަދި އީރާނުގެ ކުރިއަށް އޮތް ފިޔަވަޅުތަކުން މުޅި ކާރިސާގެ މިސްރާބަށް އަސަރުކޮށްފާނެއެވެ. އެއާއެކު، މުޅި ސަރަޙައްދުގެ ޢާންމު ރައްޔިތުން ތިބީ އެ މީހުންގެ ގެދޮރާ ދުރުގައި ނިންމޭ ނިންމުންތަކުގެ ނަތީޖާއާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭ ޙާލަތެއްގައެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ދުވަސްތައް ވެގެންދާނީ ޙާލަތު އިތުރު ކުރިމަތިލުންތަކަކަށް ދަނީތޯ ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ސަރަޙައްދީ ކާރިސާއެއް ބޮޑު ހަނގުރާމައަކަށް ބަދަލުވިޔަ ނުދީ ޑިޕްލޮމެސީން ހައްލުކުރެވޭތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ދުވަސްތަކަކަށެވެ.