އިސްރާއީލުގެ ނިއުކްލިއަރ ސިއްރުތަށް 60 އަހަރު ފަހުން ތިލަވުމުގެ ކޮޅުމަތި ފެށިއްޖެ!
އިސްރާއީލަކީ ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު ލިބިފައިވާ ގައުމެއްކަން ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުއަށް އެނގުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން އެކަމަށް އިއުތިރާފުނުވެ ގެންގުޅެމުންދިޔަ 60 އަހަރުވީ "ނިއުކްލިއަރ ސިއްރުވެރިކަމުގެ ސިޔާސަތަށް" (Nuclear Ambiguity) އެމެރިކާގެ ސިޔާސީ މަޝްރަހުގެ ތެރެއިން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވާން ފަށައިފިއެވެ.
1960 ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު ނެގެވް ސަހަރާގައިވާ ދިމޯނާ (Dimona) ސަރަހައްދުގައި އިސްރާއީލުން ނިއުކްލިއަރ މަރުކަޒެއް ބިނާކުރަން ފެށީއްސުރެ، އިސްރާއީލުން ގެންގުޅޭ އުސޫލަކީ އެގައުމުގައި ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު ހުރިކަމަށް ނުވަތަ ނެތްކަމަށްވެސް ރަސްމީކޮށް އެއްބަސްނުވުމެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ ވެރިކަން ކުރި ތަފާތު ސަރުކާރުތަކުންވެސް ވަނީ މެދުއިރުމަތީގެ މަޝްރަހުގެ ހަމަޖެހުމަށްޓަކައި އިސްރާއީލުގެ މި ސިޔާސަތަށް އެއްބާރުލުންދީ، އިސްރާއީލުގެ ނިއުކްލިއަރ ޕްރޮގްރާމާ މެދު އަނގަބަންދުކޮށްގެން ތިބުމުގެ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅެފައެވެ.
ނަމަވެސް، ފަހުގެ ހުށަހެޅުންތަކާއެކު އެމެރިކާގެ ގާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ (ކޮންގްރެސް) މެންބަރުންނާއި ސިޔާސީ މާހިރުން ވަނީ މި ސިޔާސަތަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބަދަލުތަކެއް އަންނަންޖެހޭކަމަށް ގޮވާލަން ފަށާފައެވެ.
މައުލޫމާތުތައް ބަދަލުވާންޖެހުނު މުހިންމު ސަބަބުތައް:
- ކޮންގްރެސްގެ މެންބަރުންގެ ނުރުހުން: އެމެރިކާގެ ހައުސް އޮފް ރެޕްރެޒެންޓެޓިވްސްގެ 30 ޑިމޮކްރެޓިކް މެންބަރަކު ވަނީ އިސްރާއީލުގެ ނިއުކްލިއަރ ޕްރޮގްރާމާއި މެދު އެމެރިކާގެ ސަރުކާރުން ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ވާހަކަދެއްކުމަށާއި، އެހެން ގައުމުތަކެކޭ އެއްފަދައިން އިސްރާއީލާމެދުވެސް އެއް އުސޫލަކުން އަމަލުކުރުމަށް އެދި ސިޓީއެއް ހުށަހަޅާފައެވެ.
- އީރާނުގެ ނިއުކްލިއަރ ޕްރޮގްރާމާއި މެދުއިރުމަތީގެ ނުރައްކާ: އީރާނުން ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު އުފެއްދުމާ ގާތަށް ޖެހިލަމުންދިއުމާއެކު، މެދުއިރުމަތީގައި ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރުގެ ވާދަވެރިކަމެއް އުފެދުމުގެ ބިރު ބޮޑުވެފައިވުމުން، އިސްރާއީލުގެ ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރުތަކުގެ ހަގީގަތް އެނގުން މުހިންމު ކަމަށް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނެއެވެ.
- ސައޫދީ އަރަބިއްޔާއާއެކު ހަދާ އެއްބަސްވުންތައް: ސައޫދީ އަރަބިއްޔާއިން ސިވިލް ނިއުކްލިއަރ ވަސީލަތްތައް ހޯދުމަށް އެމެރިކާއާއެކު ކުރާ މަޝްވަރާތަކުގައި، އިސްރާއީލުގެ ނިއުކްލިއަރ ވަސީލަތްތަކުގެ މައުލޫމާތު ސިއްރުކުރުމަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ނިއުކްލިއަރ މުއާހަދާތަކަށް (NPT) އޮތް ގޮންޖެހުމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވެއެވެ.
އިތުރު މައުލޫމާތު (ތާރީޚީ ކަންކަން):
- ދިމޯނާ ރީއެކްޓަރު: 1950 ގެ އަހަރުތަކުގެ ފަހުކޮޅު ފްރާންސްގެ އެހީތެރިކަމާއެކު އިސްރާއީލުން ބިނާކުރި މި މަރުކަޒަކީ އާދައިގެ ރިސާރޗް ރީސާޗް ރީއެކްޓަރެއްގެ ގޮތުގައި އިސްރާއީލުން ސިފަކުރި ނަމަވެސް، އެތަނުގައި ނިއުކްލިއަރ ބޮން އުފެއްދޭނެ ވަސީލަތްތައް ހުރިކަން އެމެރިކާގެ އިދާރާތަކަށް އެނގުނީ 1960 ގެ އަހަރުތަކުގައެވެ.
- ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރުގެ އަދަދު: ބައިނަލްއަގުވާމީ ތަޖުރިބާކާރުންނާއި ސައިންސްވެރިންގެ އިއްތިހާދުތަކުން އަންދާސާކުރާ ގޮތުގައި އިސްރާއީލުގައި 80 އާއި 90 އާ ދެމެދުގެ ނިއުކްލިއަރ ވޯހެޑް ހުރެއެވެ.
- ރިޗަޑް ނިކްސަން އަދި ގޯލްޑާ މެއިރ އެއްބަސްވުން (1969): އެމެރިކާގެ ރައީސް ނިކްސަން އާއި އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު މެއިރްއާ ދެމެދު ވެވުނު ސިއްރު އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، އިސްރާއީލުން ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރުގެ ޓެސްޓްތައް ނުހަދާހާ ހިނދަކު، އެމެރިކާއިން އިސްރާއީލުގެ ނިއުކްލިއަރ ޕްރޮގްރާމާ މެދު ސުވާލެއް ނުކުރުމަށް ނިންމިއެވެ.
މި ދިގު މުއްދަތުގެ ސިއްރުވެރިކަމުގެ ސިޔާސަތު އުވާލުމަށް އެމެރިކާގެ ސިޔާސީ ދާއިރާއިން މިހާރު ފެށިފައިވާ ބަހުސަކީ މެދުއިރުމަތީގެ ސިޔާސީ އަދި ދިފާއީ މަޝްރަހަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަންނާނެ ކަމެއް ކަމަށް މަޝްރަހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރެއެވެ.
