ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ދަންތުރަ: ދޮގު ޚަބަރުތައް ދެނެގަނެ، އެކަމުން ސަލާމަތްވާނީ ކިހިނެއް؟
ސްމާޓްފޯނުގެ ސްކްރީނަށް ބަލާލާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ކޮންމެވެސް އާ "ބްރޭކިންގް ނިއުސް" އެއް ނުވަތަ ހައިރާންކުރުވަނިވި ވާހަކައެއް ފެނެ އެވެ.
ވައިބަރ ގްރޫޕްތަކުގައްޔާއި، ފޭސްބުކާއި، ޓިކްޓޮކް ފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތަކުގައި އެއްވެސް ޔަގީންކަމެއް ނެތި ފެތުރޭ މިފަދަ ގިނަ ވާހަކަތަކަކީ ހަގީގަތާ ޚިލާފު "ދޮގު ޚަބަރު" ނުވަތަ "ފޭކް ނިއުސް" އެވެ. ނަމަވެސް، އުފެދޭ ސުވާލަކީ، އޭގެ ތެދުދޮގު ބެލުމެއް ނެތި، އަހަރެމެން މިފަދަ ވާހަކަތައް އެހާ އަވަހަށް ގަބޫލުކޮށް އެހެން މީހުންނާ ހިއްސާކުރަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟
ތެދަށްވުރެ ދޮގު ހަލުވިކޮށް ފެތުރެނީ ކީއްވެ؟
ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރު ޔުނިވާސިޓީއެއް ކަމަށްވާ އެމްއައިޓީ (MIT) އިން ކުރި ދިރާސާއަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ތެދު ޚަބަރަކަށްވުރެ ދޮގު ޚަބަރެއް ހަ ގުނަ ހަލުވިކޮށް ފެތުރެ އެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ދޮގު ޚަބަރުތައް އުފައްދާ މީހުން އެ ވާހަކަތައް ލިޔަނީ އިންސާނުންގެ ޖަޒުބާތުތަކާ ކުޅެލެވޭ ފަދަ ގޮތަކަށް ކަމަށްވާތީ އެވެ.
ތެދު ޚަބަރުތަކަކީ ގިނަ ފަހަރަށް އާދައިގެ، ފޫހި ގޮތަކަށް ހުންނަ މައުލޫމާތެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް، ދޮގު ވާހަކަތަކުގައި ހުންނަނީ ބިރުވެރިކަމާއި، ރުޅިވެރިކަމާއި، ނުވަތަ އާދަޔާ ޚިލާފު ހައިރާންކަމެއް ގެނުވާ ފަދަ އަސަރުތަކެކެވެ. އިންސާނާގެ ސިކުނޑި ގުދުރަތީ ގޮތުންވެސް އެންމެ ބޮޑަށް ސަމާލުކަން ދެނީ ބިރުވެރި ނުވަތަ އާދަޔާ ޚިލާފު ކަންކަމަށެވެ.

އަސްލެއް ނެތް ވާހަކަތައް ހިއްސާކުރަން އަހަރެމެން ލޯބިކުރާ ނަފްސާނީ ސަބަބުތައް
ނަފްސާނީ އިލްމުވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި، ޔަގީން ނުވާ ވާހަކަތައް (ގޮސިޕް ނުވަތަ ރުމާސް) ފެތުރުމުގެ ފަހަތުގައި އިންސާނާގެ ސިކުނޑި މަސައްކަތްކުރާ ވަކި ގޮތްތަކެއް ވެ އެވެ:
އެންމެ ކުރިން މައުލޫމާތު އެނގޭ މީހާއަށް ވުމުގެ އެދުން: އެހެން މީހުންނަށް ނޭނގޭ "ސިއްރު" ނުވަތަ އާ ވާހަކައެއް އެންމެ ފުރަތަމަ ގްރޫޕަކަށް ފޮނުވާލުމުން، ތިމާއަކީ މުހިންމު އަދި ކަންކަން އެނގޭ މީހެއް ކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވެ އެވެ. މިއީ ސިކުނޑީގައި އުފާވެރިކަން ގެނުވާ "ޑޯޕަމިން" ހޯމޯން ދޫކުރުވާ ކަމެކެވެ.
ތިމާ ގަބޫލުކުރާ ގޮތް ދިފާއުކުރުން އިންސާނުން އަބަދުވެސް ބޭނުންވަނީ ތިމާ ކުރިންވެސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތް ނުވަތަ ތިމާ ތާއީދުކުރާ ފިކުރަކާ އެއްކޮޅަށް ހުންނަ ވާހަކަތައް ގަބޫލުކުރާށެވެ. ޚަބަރަކީ ދޮގެއް ނަމަވެސް، އެއީ ތިމާގެ ޚިޔާލާ އެއްގޮތް ވާހަކައެއް ނަމަ، ސިކުނޑި އެކަން ފަސޭހައިން ގަބޫލުކުރެ އެވެ.
އިޖުތިމާއީ ގުޅުން ބަދަހިކުރުން: ރައްޓެހިންނާއި އާއިލާ މެންބަރުންނާ އެކު ވާހަކައެއް ހިއްސާކޮށް، އެކަމާ މެދު މަޝްވަރާކުރުމަކީ މީހުންނާ ގުޅުން ބަދަހިވާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިކުނޑި ދެކެ އެވެ. ޚާއްސަކޮށް "މިވެނި ކަމަކަށް ސަމާލުވޭ" ބުނެ ފޮނުވާ ދޮގު އިންޒާރުތަކަކީ އެހެން މީހުންނަށް ހެޔޮއެދިގެން ކުރާ ކަމެއް ކަމަށް ގިނަ މީހުންނަށް ހީވެ އެވެ.
ސޯޝަލް މީޑިއާގެ އަލްގޮރިދަމްގެ ދައުރު
ފޭސްބުކާއި، ޓިކްޓޮކާއި، އެކްސް (ކުރީގެ ޓްވިޓާ) ފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތައް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ މީހުން އެ އެޕްތަކުގައި ވީހާވެސް ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރާނެ ގޮތަށެވެ. އެހެންކަމުން، މީހުން އެންމެ ގިނައިން ކޮމެންޓްކޮށް، ރުޅިއައިސް، ޝެއާކުރާ ޕޯސްޓުތައް (ގިނަ ފަހަރަށް ދޮގު ޚަބަރުތައް) އެޕްތަކުގެ އަލްގޮރިދަމްއިން އިތުރު އެތައް ހާސް ބަޔަކަށް ދައްކަ އެވެ.
ދޮގު ޚަބަރެއް ދެނެގަންނާނީ ކިހިނެއް؟
މި ޒަމާނުގައި މައުލޫމާތު ހޯދުމުގައި ކޮންމެ މީހަކުވެސް ހޭލުންތެރިވުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ޚަބަރެއް ޝެއާ ކުރުމުގެ ކުރިން މި ކަންކަމަށް ސަމާލުވާށެވެ:
މަސްދަރު ބެލުން: އެ ޚަބަރެއް ލިޔެފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ނުވަތަ ދުނިޔޭގެ އިތުބާރު ހުރި ރަސްމީ ނޫހަކުންތޯ ބަލާށެވެ. ނަން ނޭނގޭ ޕޭޖުތަކާއި، "ފޯވާޑް މެސެޖު" ތަކަށް އިތުބާރު ނުކުރާށެވެ.
ހަމައެކަނި ސުރުޚީ ކިޔާފައި ނިންމާނުލުން: ގިނަ ފަހަރަށް ދޮގު ޚަބަރުތަކުގައި ހުންނަނީ މީހުން ޝައުގުވެރިކުރުވަން ލިޔެފައި ހުންނަ އޮޅުވާލަނިވި ސުރުޚީތަކެވެ. މުޅި ލިޔުން އެއްކޮށް ކިޔާލުމުން އޭގެ ހަގީގަތް ސާފުވާނެ އެވެ.
އެހެން ނޫސްތަކުގައި އެ ވާހަކަ އޮތްތޯ ބެލުން: އެއީ ހަގީގަތުގައިވެސް ހިނގި ބޮޑު ކަމެއް ނަމަ، އެހެން އިތުބާރު ހުރި ނޫސްތަކުގައިވެސް އެ ޚަބަރު އޮންނާނެ އެވެ. ގޫގުލް ކޮށްލައިގެން އެކަން ޔަގީންކުރާށެވެ.
ޖަޒުބާތުގައި ނުޖެހުން: ޚަބަރެއް ކިޔާލުމުން މާ ބޮޑަށް ރުޅިއައިސް، ނުވަތަ ބިރުގަންނަ ނަމަ، މަޑުޖެހިލާށެވެ. އެއީ ތިބާގެ ޖަޒުބާތާ ކުޅެލައިގެން އެ ޚަބަރު ފަތުރުވަން ބަޔަކު ޖަހާފައިވާ މަޅިއަކަށް ވެދާނެ އެވެ.
ތާރީޚާއި ފޮޓޯތައް ޗެކްކުރުން: ބައެއް ފަހަރު މީގެ އެތައް އަހަރެއް ކުރިން ހިނގާފައިވާ ހާދިސާތަކުގެ ފޮޓޯއާއި ވީޑިއޯ، މިއަދު ހިނގި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކައިގެން ދޮގު ޚަބަރު ފަތުރަ އެވެ.
އެއްވެސް ޔަގީންކަމެއް ނެތި ފަތުރާ އެންމެ ދޮގު ޚަބަރަކުން މީހެއްގެ އަބުރު ގެއްލި، މުޖުތަމައުގައި ބޮޑު ފިތުނައެއް އުފެދިދާނެ އެވެ. އެހެންކަމުން، ސްކްރީނުން ފެންނަ ކޮންމެ އެއްޗެއް ގަބޫލުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އޭގެ ތެދުދޮގު ބެލުމަކީ ޒިންމާދާރު ކޮންމެ ރައްޔިތެއްގެ ވާޖިބެކެވެ. ހަނދާންކުރާށެވެ؛ ދޮގު ޚަބަރު ފެތުރުން ހުއްޓުވޭނީ ތިބާއާ ހަމައިން އެކަން ހުއްޓާލައިގެންނެވެ.
