ސްކްރީނަށް ގެއްލި، ސިކުނޑި ވަރުބަލިވަނީ: "ޑޫމްސްކްރޯލިންގ" ގެ ނުރައްކާތެރި އަސަރުތައް ސިކުނޑިއަށް ކުރަނީ ކިހިނެއް؟
ރޭގަނޑު ނިދަން އޮންނަ ވަގުތު، ނުވަތަ ދުވަހުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން ކުޑަ ވަގުތުކޮޅަކަށް ފޯނު ނަގައި ސްކްރީން ސްވައިޕްކޮށްލާ ވަގުތު، ކުއްލިއަކަށް ހިތާމަވެރި ހަބަރަކާއި، ދުނިޔޭގެ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ވާހަކަތަކެއްގެ ތެރެއަށް ގެއްލޭ ހެއްޔެވެ؟ ކިތަންމެ ފޫހިވެ, ނިދަން ބޭނުންވިޔަސް، އިތުރަށް މައުލޫމާތު ބަލައިލުމުގެ ނިޔަތުގައި ގަޑިއިރުތަކެއް ވަންދެން ހުއްޓުމެއްނެތި ފޯނަށް ބަލަން ތިބެއެވެ. މިއީ މިއަދު ގިނަ ބަޔަކަށް އާންމުވެފައިވާ "ޑޫމްސްކްރޯލިންގ" (Doomscrolling) ނުވަތަ ނުބައި އަދި ނުތަނަވަސް ހަބަރުތަކާއި ޕޯސްޓްތައް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ބެލުމުގެ އާދައެވެ.
މިފަދައިން ކޮންމެދުވަހަކު ގަޑިއިރުތަކެއް ވަންދެން ސްކްރީނަށް ގެއްލިފައި ތިބުމަކީ ހަމައެކަނި ވަގުތު ބޭކާރުވުމެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ ސީދާ އަހަރެމެންގެ ސިކުނޑިއަށާއި ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ނުރައްކާތެރި އަސަރުތަކެއް ކުރުވާ ކަމެއްކަން ސައިންސްވެރިންނާއި ނުރޯސައިންސް ދާއިރާގެ ތަޖުރިބާތަކުން ވަނީ ހާމަކޮށްފައެވެ.
1. ސިކުނޑީގެ ނުރައްކާތެރިކަން ދެނެގަންނަ ބައި (Amygdala) ހަރަކާތްތެރިވުން
އިންސާނާގެ ސިކުނޑީގައި ހުންނަ އެމިގްޑަލާ (Amygdala) އަކީ ނުރައްކާތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް ހަށިގަނޑު ތައްޔާރުކޮށްދޭ ބައެވެ. ޒަމާނުއްސުރެ އިންސާނުންނަށް ނުރައްކާތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހުނުއިރު މި ބައި ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރިއެވެ.
ނަމަވެސް، ޑޫމްސްކްރޯލް ކުރާއިރު ފެންނަ ކާރިސާތަކާއި، އިގްތިސާދީ ދަތިކަމާއި، ސިޔާސީ ހަލަބޮލިކަމުގެ ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން މި ބައި ކުށްހީއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށައެވެ. ސިކުނޑިއަށް ހީވަނީ މިއީ ސީދާ އެ މީހެއްގެ ފުރާނައަށް އޮތް ނުރައްކަލެއް ކަމަށެވެ. ނަތީޖާ އަކަށްވެގެންދަނީ ހަށިގަނޑުގައި ކޮރިޓްސޯލް (Cortisol) އަދި އެޑްރެނަލިން (Adrenaline) ފަދަ ސްޓްރެސް ހޯމޯންތައް އިތުރުވެ، ނާރުތަކުގެ ނިޒާމު އަބަދުވެސް ނުތަނަވަސްކަމެއްގެ ތެރޭގައި ވުމެވެ.
2. ޑޯޕަމިންގެ ދަލުގައި ޖެހުން
ފޯނުތަކާއި ސޯޝަލް މީޑިއާ އެޕްތައް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ މީހުންގެ ސަމާލުކަން އެއްކޮށް ހިފަހައްޓައިގެން ތިބޭ ގޮތަށެވެ. މީގައި ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ އިންޓަރމިޓެންޓް ވޭރިއަބަލް ރިވޯޑް (Intermittent variable reward) ކިޔާ ނަފްސާނީ އުސޫލެކެވެ. ސްވައިޕްކޮށްލާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ލިބެން އޮންނަ އާ ޚަބަރަކީ ކޮންކަހަލަ ހަބަރެއްކަން ނޭނގޭތީ، ސިކުނޑިން ކުޑަކުޑަ ޑޯޕަމިން (Dopamine) މިންވަރެއް ދޫކުރެއެވެ. މިއީ ކެސިނޯތަކުގައި ކުޅޭ ގޭމްތަކުން މީހުން މަސްތުވާ އުސޫލެކެވެ. ސިކުނޑި ހީކުރަނީ "ދެން އަންނަ ޕޯސްޓުން މުހިންމު މައުލޫމާތެއް ލިބިދާނެ" ކަމަށެވެ. ނަތީޖާ އަކަށްވަނީ ވަގުތުދާގޮތް ނޭނގި ގަޑިއިރުތަކެއް ވަންދެން ފޯނަށް ބަލަން ތިބެވެ.
3. ސިކުނޑީގެ ވިސްނާ ބައި (Prefrontal Cortex) ވަރުބަލިވުން
ސިކުނޑީގެ ކުރިމަތީގައި ހުންނަ ޕްރިފްރަންޓަލް ކޯޓެކްސް (Prefrontal Cortex) އަކީ ނިންމުންތައް ނިންމުމާއި، ކޮންޓްރޯލް ކުރުމާއި، ދުރުދުރު ވިސްނުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާ ބައެވެ. ނަމަވެސް، މެދުކެނޑުމެއްނެތި ތަފާތު އެކި މައުލޫމާތުތައް ސިކުނޑިއަށް ވައްދައި، ކޮންމެ ސިކުންތަކު އެތައް ނިންމުމެއް ނިންމަންޖެހުމުން މި ބައި ވަރުބަލިވެއެވެ. މިއަށް ކިޔަނީ ނަފްސާނީ ވަރުބަލިކަމެވެ. މީގެ ސަބަބުން އަމިއްލަ ނަފްސު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ކުޑަވެ، ފޯނު ދުރުކޮށްލަން ބޭނުންވިޔަސް އެކަން ނުކުރެވޭ ހިސާބަށް ކަންތައްދެއެވެ.
މިކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަން:
- ވަގުތު ކަނޑައެޅުން: ފޯނު ބޭނުންކުރުމަށް ވަކި ވަގުތުތަކެއް ހަމަޖައްސައި، އެ ވަގުތު ހަމަވުމުން ފޯނު ދުރުކޮށްލުން.
- ނޯޓިފިކޭޝަންތައް މިއޫޓް (Mute) ކުރުން: ކޮންމެ ސިކުންތަކު ފޯނު ޕިންގްވާ ގޮތަށް ހުރުމުން ސަމާލުކަން ގެއްލެއެވެ. ޒަރޫރީ ނޫން ހުރިހާ ނޯޓިފިކޭޝަނެއް އޮފް ކޮށްލާށެވެ.
- ނިދާ ކޮޓަރިއަށް ފޯނު ނުގެންދިއުން: ނިދަން އޮންނަ ވަގުތު ފޯނު ބޭނުންކުރުމުން ނިދީގެ ސެކްޝަންތަކަށް ބުރޫއަރައި، ސިކުނޑިއަށް އަރާމު ލިބުން ލަސްވެއެވެ.
- ފޯނުގެ ޑިސްޕްލޭ ބަދަލުކުރުން: ފޯނުގެ ސްކްރީން ގްރޭސްކޭލް (Grayscale - ކުލައެއްނެތް ބަޔަކަށް) ބަދަލުކޮށްލުމުން ސޯޝަލް މީޑީއާގެ ޖާދޫ ކުޑަވެ، ފޯނަށް ބަލާ ހިތްވާވަރު މަދުވެއެވެ.
ހަބަރުދާރުވެ ތިބުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ؛ ނަމަވެސް އަމިއްލަ ނަފްސުގެ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށްޓަކައި ޑިޖިޓަލް ދުނިޔެއިން ބްރޭކެއް ނަގަން ދަސްކުރަންވެއްޖެއެވެ.
